Naturalis Histeria

everything is self-evident

Aklın yönetimi için kurallar – Kural I 16 Ağustos 2010

Filed under: alıntı,Descartes,felsefe — naturalis histeria @ 07:41

İncelemelerin amacı akla, karşısına çıkan her şey üzerine sağlam ve doğru yargılara varmayı sağlayacak bir yönetim vermek olmalıdır.

İnsanlar iki şey arasında kimi benzerlikler buldukları her zaman, birinde doğru olarak saptadıklarını öbürü için de geçerli sayarak, hatta birbirlerinden ayrıldıkları noktada bile, ikisini bir arada ele almak alışkanlığındadırlar. Bütünüyle zihinsel bilgi üzerine kurulu bilimlerle, kimi bedensel yetenekleri gerektiren sanatlar arasında kötü yaklaştırmalar yapmalarının nedeni budur. Görmüşlerdir ki: bir kişi aynı zamanda bütün sanatları öğrenecek değildir, kendisini bunlardan bir tanesine verirse, o sanatta daha kolaylıkla iyi bir usta olur; tarla süren, gitar çalan ya da bu türden değişik işlere girişen aynı eller bunlardan yalnız birini yaparkenki kolaylığı hepsini birden yapmaya kalktığı zaman bulamazlar. Bilimlerde de böyle olduğunu sanırlar ve, konularına göre, birini öbüründen ayırarak, her birini ayrı ayrı öğrenmek gerektiğini düşünürler. Hiç şüphesiz bunda yanılırlar. Çünkü, bütün bilimler, konuları arasındaki başkalık ne olursa olsun, her zaman bir ve aynı kalan insan bilgeliğinden başka bir şey olmadıklarına ve, güneş ışığı aydınlattığı çeşitli şeylere ne kerte izafe ediliyorsa bunların [bilimlerin] aralarındaki ayrımlara da daha fazla izafe edilemeyeceğine göre, akla herhangi bir sınır koymaya gerek yoktur. Gerçekten de, bir doğrunun bilinmesi, bir sanatla uğraşmanın başka bir sanatı öğrenmemizi engellemesi gibi, başka bir doğruyu keşfetmekten bizi alıkoyması şöyle dursun, onu keşfetmemize yardımcı bile olur. Bir çoklarının insanların törelerini, bitkilerin özelliklerini, yıldızların devinimini, metallerin dönüşümünü ve benzer disiplinlerdeki konuları büyük bir titizlikle incelerken, o arada sağduyuyu ve sözünü ettiğimiz tümel bilgeliği göz önünde tutmaları şüphesiz bana anlaşılmaz gibi gelir, oysa ki elde kalan her şey kendileriyle [özleriyle] değil ona [bilgeliğe] olan katkısı ile değerlendirmek gerekir. Keza, bu kuralı hepsinin başına koymamız nedensiz değildir, çünkü, doğruyu araştırırken hiçbir şey bizi doğru yoldan, araştırmamızı bu genel amaç yerine kimi özel amaçlara yöneltmek kadar uzaklaştırmaz. Kof şöhret ya da utanç veren kazanç gibi kötü ve ayıplı şeylerden söz etmiyorum: bayağı kimselere özgü bu aşağılık tutum ve aldatmacalar, bu anlamda, hiç şüphesiz sağlam, doğru bilginin sağlayamayacağı çok daha elverişli bir yol açar. Ben saygıya ve övgüye değer amaçlardan söz ediyorum, çünkü bizi yanıltan tutum çoğu zaman daha incedir: örneğin, iyi yaşamak bakımından ya da hakikatın seyrinden alınan zevk bakımından bize yararlı olan ve hiçbir acının bulandırmadığı bu iyi yaşanmış bir ömrün belki de tek mutluluğunu oluşturan şeyi, bilim kazanmanın yollarını aradığımız zamanda olduğu gibi. Bilimlerin, devşirmeyi umduğumuz helal yemişleridir bunlar şüphesiz; bununla beraber inceleme sırasında bunları hesaba katarsak, bunlar başka bir şey bilmemiz için gerekli olan birçok aracın gözden kaçmasına neden olurlar, çünkü bu araçlar, ilk elde bize ya daha az yararlı ya daha az ilginç gelirler. Şuna inanmak gerekir ki bilimler, kendi aralarında, birbirlerine o kadar bağlıdırlar ki, içlerinden bir tekini ayırıp öğrenmektense hepsini bir arada öğrenmek çok daha kolaydır. Demek ki, doğruyu araştırmayı ciddi olarak kafasına koymuş olan bir kimse bir tek bilim seçmelidir: hepsi birbirine bağlıdır, aralarında birleşmişlerdir. Bir tek aklının doğal ışığını çoğaltmayı düşünmelidir; o da okuldaki şu ya da bu güçlükten kurtulmak için değil, ömrünün her döneminde anlığının ona seçilmesi gereken şeyi göstermesi için. Kısa bir süre sonra, yalnız bir bilimle uğraşanlara bakarak, çok daha üstün ilerlemeler yapmış olduğunu, öbürlerinin peşine düşmüş olduklarının hepsini elde etmiş olmakla kalmayıp onların umduklarından çok daha üstün şeylere ulaşmış olduğunu görüp şaşıracaktır.

Descartes’in çok sevdiğim Aklın Yönetimi için Kurallar (Rules for the Direction of the Mind) eserinden, 1 numaralı kural..

Reklamlar