Naturalis Histeria

everything is self-evident

Modern insanın evrimsel tarihi değişemez!* 05 Ocak 2011

Filed under: balon,evrim,şüpheci — naturalis histeria @ 21:40

*En azından bu bulgularla henüz değil 🙂


Gün geçmiyor ki Türk medyasında balon haberler boy göstermesin. Türk medyası uydurukçu da yabancı basın çok mu doğrucu diyeceksiniz, elbette değil. Geçen yazdığım 3 devasa uzay gemisi yaklaşıyor haberi gibi (onun gibi hepten uydurma olmasa da epey şişirilmiş) bu haber de dış basında aynen bu şekilde duyuruldu. Bu durumun asıl nedeninin sansasyonel haberlerle tıklanma peşinde koşan medya olduğunu düşünüyorum ama (buna da geleceğim) makale yazarlarının verdiği demeçler de ayrı ilginç.

 

Haberimiz basında Modern insanın evrimsel tarihi baştan yazılabilir şeklinde boy gösterdi ve insan evrimiyle yakından ilgili biri olarak dikkatimi çekti. Haber kısaca, İsrail’de bulunan bir mağadaki 400.000 yıllık dişlerin modern Homo sapiens’e ait olduğundan bahsediyordu. Bilinen en eski modern Homo sapiens fosilleri 200.000 yaşında, Doğu Afrika’daki Omo nehri yakınında bulunmuş fosillerdir. Dolayısıyla bu bilgi doğruysa,  modern insanın ilk görüldüğü yere dair bilgiler 200.000 yıl daha geriye gittiği gibi bir de coğrafik olarak Doğu Afrika’dan Doğu Akdeniz’e taşınmış olacaktı. Ancak bu bilgi bu şekilde doğru olsa bile modern insanın evrildiği Afrika’dan bilinenden önce bir yayılış olduğundan ve Afrika’da günışığına çıkarılmamış pek çok fosil bulunduğundan ötesine işaret etmeyebilir. Bu dahi çok önemli tamam ama bir de modern insanın Doğu Akdeniz’de evrimleşmiş olması olasılığını düşünürsek oldukça iddialı bir çalışma gibi duruyor.

 

Şimdi söyleyeceğim aslında benim de çok hoşuma giden bir durum değil ama, haberi okuyunca ilk dikkatimi çeken yapılan bu kadar önemli bir buluşsa neden Nature ya da Science‘ta yayınlamak varken The American Journal of Physical Anthropology‘de yayınlandığıydı. Nature ve Science çok iyi bilimsel dergiler olmakla beraber, ses getiren haberlere zaafları olduğu da bir gerçek. Yine de bu gibi iddialı durumlarda soru işraretlerinin uyanması için başlı başına bir neden, neyse olabilir yazarların tercihidir vs. diyerek gidip makaleyi buldum.

 

 

Antropolog veya arkeolog değilim ama okuduğumu anladığım kadarıyla makalenin kendisinde “bilinen en eski modern Homo sapiens örneğini bulmuş olabiliriz” (evet bulduk değil, bulmuş olabiliriz) bile yazmıyordu. Yani aslında dolaylı olarak makalede diyorlar ki “Qesem mağarasındaki en eski örnekleri 400.000 yaşındaki katmanlardan bulduk, karşılaştırmalı anatomi çalışmaları yaptık, 3 senaryomuz var (bunlara geleceğim) bizce  bulduğumuz örnekler en çok Qafzeh/Skhul örneklerine benziyor.” Qafzeh/Skhul örnekleri neymiş ona da gelicem ama, sen daha sonra gazetecilere vereceğin demeçte modern insanın evrimsel tarihini değiştirebilecek nitelikte bulgularımız var diyeceksin de bunu bu şekilde makalende belirtmeyeceksin?! Peki.

 

Gelelim Qafzeh/Skhul örneklerine, bu örneklerin de tanımlanması tam olarak yapılabilmiş değil. Homo sapiens olabilecekleri gibi, Neandertal veya soyu tükenmiş başka bir insansı türü de olabileceği düşünülüyor. Yani örneklerimiz Qafzeh/Skhul örneklerine benziyor demek de yeterli değil bu bulguların modern insanın evrimsel tarihini yazabilecek kadar iddialı olması için.

 

3 senaryo var demiştik, birincisi örneklerin Doğu Akdeniz’de bulunan yerel bir Homo popülasyonuna ait olabileceği şeklinde. Abartılı haberlerin altında yatabilecek tek senaryo bu gibi gözüküyor ama yukarıda da söylediğim gibi Qesem fosillerinden bazılarının bilinen en eski modern insan fosilleri olabileceği bilgisini, 400.000 yıllık katmanda bulunan örneklerin Qafzeh/Skhul örneklerine benzediğinden ve Qafzeh/Skhul örneklerinin bazılarının da modern Homo sapiens olabilme ihtimalinden çıkarabiliyoruz ancak. Onun haricinde Homo‘dan kasıt hangi homo orası meçhul. Diğer bir senaryo da örneklerin Doğu Akdeniz’de evrimleşmiş bir Neandertal popülasyonuna ait olması, bu da ilginç bir senaryo ama popüler haberlerde pek yer bulamamış kendine. Öbür senaryo da birden fazla insansı topluluğunun bu bölgede yaşamış olması. Kazı alanının daha genç ve daha yaşlı katmanlarından çıkan farklı anatomi yapısındaki örnekler, Qesem mağarasının değişik zamanlarda değişik insansı popülasyonlarına ev sahipliği yaptığını gösteriyor ancak bu senaryoyu da popüler haberlerde göremiyoruz.

 

Sonuç olarak yazarların da makalede belirttiği üzere daha net sonuçlar için daha fazla örnek toplanması, daha fazla karşılaştırma yapılması, moleküler tekniklerin devreye girmesi gerekiyor. Gelin görün ki makalede bunları diyen yazarlar (baştaki muhabbete döndük) iş habercilere demeç vermeye gelince ilginçleşiyorlar. Sansasyonel haberler sonrasında  Nature Newsün röportaj yaptığı başyazar Avi Gopher  “biz gazetecileri dikkatli yazmaları konusunda uyardık” demekle birlikte “basının yanlış bir şey söylediğini düşünmüyorum İsrail’de modern Homo sapiens‘in 400.000 yıllık varlığına işaret eden bulgular ortaya çıkardık” demekten de hala geri kalmıyor, anlayabilmek mümkün değil. Carl Zimmer‘in de dediği gibi, ortada bizim görmediğimiz başka bir makale mi var yahu? Yazsaydın ya bunu makaleye de böyle.. 🙂

 

Neyse demek istediğim, insanın evrimi konusunda bildiklerimiz şu noktada hiç de az değil ama henüz çalışılması gereken pratik ve teorik çok konu var. Bu çalışmanın ve tartışmaların bizi getirdiği en önemli nokta belki de bu. Yoksa bu bulgular modern insanın evrimsel tarihini değiştirmekten henüz çok uzak.

 

 

Yazıyı yazarken Carl Zimmer‘inki haricinde yararlandığım en önemli inceleme Brian Switek‘e ait.

Reklamlar